Ngày 9/6/2026, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với Viện Nghiên cứu Rau quả tổ chức hội thảo lấy ý kiến góp ý dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) “Quy trình sản xuất, sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm”.
VietGAP chưa đến được số đông nông dân
Rau là nhóm thực phẩm thiết yếu, tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng, an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc, việc xây dựng các tiêu chuẩn sản xuất ngày càng trở nên quan trọng đối với ngành hàng rau Việt Nam.
Sau hơn 15 năm triển khai, VietGAP đã góp phần hình thành nền tảng cho sản xuất nông nghiệp an toàn, quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, mức độ áp dụng trong thực tế vẫn còn khá khiêm tốn.
Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, năm 2025, cả nước có khoảng 1,15 triệu ha trồng rau nhưng diện tích được chứng nhận VietGAP mới đạt hơn 8.000ha, tương đương khoảng 0,5 - 0,6% tổng diện tích sản xuất.
Khoảng cách giữa yêu cầu kỹ thuật và khả năng thực hiện vẫn còn lớn, đặc biệt đối với các hộ sản xuất nhỏ lẻ, hợp tác xã và cơ sở sản xuất quy mô nhỏ. Chi phí tuân thủ, yêu cầu ghi chép, quản lý hồ sơ, đánh giá, chứng nhận và duy trì chứng nhận vẫn là những rào cản khiến nhiều nông dân chưa thể tiếp cận các tiêu chuẩn sản xuất an toàn.
Theo ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, phần lớn rau đang được người dân sử dụng hằng ngày vẫn đến từ các hộ sản xuất quy mô nhỏ, chỉ vài sào hoặc vài nghìn mét vuông đất canh tác.
“Điều quan trọng là phải xây dựng được bộ tiêu chuẩn bảo đảm an toàn thực phẩm nhưng đơn giản hơn, dễ tiếp cận hơn cho sản xuất rau”, ông Dương nhấn mạnh.
Không thay thế VietGAP mà bổ sung thêm lựa chọn
Theo Ban soạn thảo dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia “Quy trình sản xuất, sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm”, tiêu chuẩn mới được xây dựng nhằm hình thành bộ hướng dẫn kỹ thuật thống nhất, rõ ràng, dễ áp dụng và phù hợp hơn với điều kiện sản xuất của Việt Nam. Mục tiêu là giúp cơ quan quản lý nâng cao hiệu quả kiểm soát, hỗ trợ doanh nghiệp và hợp tác xã giảm chi phí tuân thủ, đồng thời cung cấp cho người sản xuất các hướng dẫn thực hành cụ thể để sản xuất an toàn và minh bạch hơn.
Tại hội thảo, một trong những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là liệu tiêu chuẩn mới có thay thế VietGAP hay không? Trả lời vấn đề này, ông Nguyễn Quý Dương cho biết, hiện nay có rất nhiều bộ tiêu chuẩn liên quan đến an toàn thực phẩm đang được áp dụng như VietGAP, GlobalGAP, Rainforest Alliance, 4C hay các tiêu chuẩn hữu cơ của nhiều quốc gia. Mỗi tiêu chuẩn phục vụ những nhóm thị trường và yêu cầu khác nhau.
Nhiều hệ thống siêu thị trong nước yêu cầu sản phẩm phải đạt chứng nhận VietGAP mới được đưa vào tiêu thụ. Trong khi đó, các thị trường xuất khẩu như Châu Âu hay Hoa Kỳ lại có những bộ tiêu chuẩn riêng.
“Tất cả các tiêu chuẩn đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là bảo đảm an toàn thực phẩm. Tiêu chuẩn nào được thị trường chấp nhận thì người sản xuất sẽ lựa chọn áp dụng theo tiêu chuẩn đó”, ông Dương nhấn mạnh.
Theo đó, dự thảo TCVN mới không nhằm thay thế VietGAP hay bất kỳ bộ tiêu chuẩn nào đang tồn tại. “Đây không phải là câu chuyện thay thế VietGAP. Tiêu chuẩn mới chỉ bổ sung thêm một lựa chọn, giúp một bộ phận lớn nông dân có thể tiếp cận sản xuất đảm bảo an toàn thực phẩm theo cách đơn giản và khả thi hơn”, ông Dương khẳng định.
Hướng đến bộ tiêu chuẩn sát thực tiễn và giàu tính nhân văn
Dự thảo được xây dựng trên cơ sở kế thừa và cập nhật các quy định hiện hành của Việt Nam, đồng thời tham khảo có chọn lọc nhiều tiêu chuẩn trong nước và quốc tế như VietGAP, AseanGAP, GlobalGAP, TCVN ISO 22000:2018 cùng các quy định về truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm.
Tại hội thảo, các đại biểu cũng đề nghị tiêu chuẩn cần gắn với các công cụ hỗ trợ triển khai như sổ tay kỹ thuật, mẫu nhật ký sản xuất, bảng đánh giá tuân thủ và hướng dẫn truy xuất nguồn gốc. Đây được xem là điều kiện quan trọng để tiêu chuẩn sau khi ban hành có thể đi vào thực tiễn, trở thành công cụ hỗ trợ sản xuất thay vì chỉ dừng ở các quy định trên giấy.
Theo Ban soạn thảo, các ý kiến góp ý sẽ tiếp tục được tổng hợp, nghiên cứu và hoàn thiện trước khi trình cơ quan có thẩm quyền xem xét, thẩm định và công bố trong năm 2026. Nếu được ban hành và áp dụng hiệu quả, tiêu chuẩn mới sẽ góp phần chuẩn hóa sản xuất rau theo hướng an toàn, minh bạch và bền vững hơn, đồng thời tạo thêm cơ hội để đông đảo nông hộ tham gia vào chuỗi sản xuất nông sản an toàn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Theo Báo Nông nghiệp và Môi trường